Şirket Birleşme ve Devralmaları: Birleşmenin Hukuki Çerçevesi ve Uygulama

23 Ağustos 2025

Giriş

Birleşme ve devralma işlemleri, şirket stratejisinin önemli unsurlarından biri olup sahiplik, yönetim ve malvarlığı ilişkilerinde kalıcı hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle; işlem öncesi strateji, değerleme, finansman ve yapılandırma kadar hukuki hazırlık (due diligence), sözleşme müzakereleri, kapanış şartlarının tamamlanması ve tescil sonrası hukuki sonuçların doğru yönetilmesi kritik önemdedir. Türk hukuku, bu süreçleri TTK içinde ayrıntılı şekilde düzenler ve halka açık şirketler için SPK düzenlemeleri ile ek yükümlülükler getirir. Birleşme ve Devralma kavramlarının ve ilgili sözleşmelerin açıklandığı yazımıza buradan, M&A sürecinin detaylandırılıp açıklandığı yazımıza ise buradan erişebilirsiniz.

**1. Birleşme (Merger)**

Birleşme (Merger) teknik anlamda, benzer büyüklükte ve piyasa değerinde iki şirketin birleşmesidir. Kanun tarafından tasvir edilen bir süreçtir ve illa devralma amacı taşımaz. Birçok şirketin malvarlıklarını tasfiye etmeksizin ya içlerinden birinin bünyesinde (devralma şeklinde birleşme) ya da birleşecek şirketlerin yeni kurulan bir şirkette birleşmeleri (yeni kuruluş şeklinde birleşme) biçiminde olur

“TTK M. 136: (1) Şirketler;

a) Bir şirketin diğerini devralması, teknik terimle “devralma şeklinde birleşme” veya
b) Yeni bir şirket içinde bir araya gelmeleri, teknik terimle “yeni kuruluş şeklinde birleşme”,

yoluyla birleşebilirler.

(2) 136 ilâ 158 inci maddelerin uygulamasında, kabul eden şirket “devralan”, katılan şirket “devrolunan” diye adlandırılır.

(3) …

(4) Birleşmeyle, devralan şirket devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır. Birleşmeyle devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.”

Uygulamada genelde, hedef şirketin hisse devri yoluyla devralınmasının ardından hedef şirketin alıcı şirket veya başka bir grup şirketi ile birleşmesi olarak görülür.

2. Birleşme Türleri

Devralma Şeklinde Birleşme (absorption merger): Bir şirket diğerini devralmaktadır; devrolunan şirketın malvarlığı bütünüyle devralana geçer ve devrolunan şirket sona erer. Devrolunan şirketin pay sahiplerine Devralan şirkette pay verilmesi söz konusudur. TTK’da açıkça düzenlenmiştir.
Yeni Kuruluş Şeklinde Birleşme (fusion by formation of a new company): Bir veya birkaç şirket yeni kurulan bir şirkete birleşir; mevcut şirketler devrolunan olarak sona erer ve yeni şirket devralan sıfatıyla faaliyet gösterir. Decrolunan şirketin paysahipleri ise Devralan yeni şirkette hissedar olurlar. Hukuki neticeler bakımından aralarında esas fark yoktur; uygulama ve sermaye artırımı mekanikleri farklılaşır.

3. Uygulanacak Kurallar

TTK hükümleri, birleşme ve bölünme hükümlerini (M.134,136-158, M.191-194) doğrudan düzenler; birleşme prosedürü, raporlar, tescil ve pay haklarına ilişkin esaslar kanunda yer alır.

Halka açık şirketler yönünden ayrıca SPK tebliğleri (özellikle Birleşme ve Bölünme Tebliği (II-23.2), Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı Tebliği (II-23.3) ve Özel Durumlar Tebliği (II-15.1)) kamunun aydınlatılması, uzman raporu, ayrılma akçesi ve özel nisaplarla ilgili ek gereklilikler getirir. SPK düzenlemeleri, halka açık şirketlerde yatırımcı koruması ve şeffaflığın sağlanması amacıyla TTK’dan farklı veya ek yükümlülükler içerir.

4. Temel İlkeler

Küllî Halefiyet (TTK m.136/4 ve m.153/2)

Birleşmeyle devralan şirket, devrolunanın tüm malvarlığını, borç ve alacaklarıyla birlikte devralmaktadır. Gayrimenkullerin ve diğer tescile tabi hakların devri için ek tescil işlemleri gerekmese de sicil işlemleri devralan şirket adına güncellenir. Bu yüzden alacaklıların korunması yönünden özel bildirim ve teminat mekanizmaları işletilmektedir.

Tasfiyesiz İnfisah (TTK m.152/3)

Devrolunan şirket, birleşmenin ticaret siciline tescili ile sona erer; tasfiye prosedürüne gerek kalmadan sona erme gerçekleşir.

Paysahipliğinin Devamı (TTK m.136/3; m.140)

TTK m. 136/3 uyarınca, birleşme, devrolunan şirketin malvarlığı karşılığında, bir değişim oranına göre devralan şirketin paylarının, devrolunan şirketin ortaklarınca kendiliğinden iktisap edilmesiyle gerçekleşir. Birleşme sözleşmesi TTK M.141/2 anlamında ayrılma akçesini de öngörebilir.

Ayrıca denkleştirme tazminatı uygulama şartları (TTK m.140/2) ve imtiyazların korunması (TTK m.149/4) düzenlenmiştir.

4. Birleşecek Şirketler ve Birleşme Prosedürü

4.1. Hangi şirketler birleşebilir? (TTK m.137-139)

Sermaye şirketleri; Sermaye şirketleriyle, Kooperatiflerle ve Devralan şirket olmaları şartıyla, kollektif ve komandit şirketlerle, birleşebilirler.
Şahıs şirketleri; Şahıs şirketleriyle, Devrolunan şirket olmaları şartıyla, sermaye şirketleriyle, Devrolunan şirket olmaları şartıyla, kooperatiflerle, birleşebilirler.
Kooperatifler; Kooperatiflerle, Sermaye şirketleriyle ve Devralan şirket olmaları şartıyla, şahıs şirketleriyle, birleşebilirler.

TTK, farklı tür şirketlerin birleşmesine imkan verir; eskiden sadece aynı tür şirketler birleşebilirken, güncel düzenleme ile daha fazla esneklik sağlanmıştır. Tasfiye halindeki şirketlerin belirli şartlarla birleşmeye katılabilmesi (TTK M.138) ve sermaye kaybı/borca batıklık halinde birleşmeye ilişkin düzenlemeler (TTK M.139) özel hükümler içerir. Bu düzenlemeler, özellikle küçük şirketlerin kurtarılması veya yeniden yapılandırılması bağlamında kullanılır.

4.2. Birleşme Prosedürü

Görüşmeler ve birleşme sözleşmesinin hazırlanması (TTK m.145-146): Yönetim kurulları tarafından hazırlanıp imzalanır.
Birleşme raporu: Sözleşmenin dayanaklarını ve değerlemeyi açıklar; ortaklara bilgi vermek amacıyla düzenlenir (TTK m.147).
Gerekli idari izinler: Bazı işlemler için ilgili bakanlık veya düzenleyici kurum izni gerekebilir. SPK kapsamındaki halka açık şirketler için SPK onayı ve uzman raporu zorunludur.
Ortakların incelemesi (TTK M.149-150): Sözleşme öncesi belirlenen belgeler genel kuruldan önce ortakların incelemesine sunulur; önemli değişiklikler halinde ara bilanço düzenleme yükümlülüğü doğar.
Genel kurul onayı: Bakanlık temsilcisinin katılımı şartttır. Burada birleşme kararının onaylanması söz konusudur.
Tescil ve ilan (TTK m.152-153): Birleşme kararı ticaret siciline tescil edilince birleşme hüküm ve sonuçlarını doğurur; tescil anında devrolunan şirketin aktif-pasifi devralana geçer.

Not: TTK m.142/2 hükmü uyarınca, birleşmede ayni sermaye konulmasına ilişkin bazı düzenlemeler halka açık anonim şirketler için SPK kayıt yükümlülüklerine tabi olup istisnalar mevcuttur; uygulamada SPK düzenlemelerine uyum şarttır.

4.3. Malvarlığının Geçişi, Ayrılma Akçesi ve Denkleştirme

Malvarlığının Geçişi

Devrolunan şirketin malvarlığı devralana geçer; karşılığında devrolunan ortaklarına pay verilebilir veya ayrılma akçesi ödenebilir. Pay değişim oranları ve değerleme hesaplamaları titizlikle yapılmalıdır (TTK m.136/140).

Ayrılma Akçesi (TTK m.141)

Hükmün gerekçesine göre, birleşmeye katılmak istemeyen, birleşmeyi kendi menfaatine aykırı gören devredilen şirketin ortaklarına TTK modern şirketler hukuku anlayışına uygun olarak, bir seçim hakkı tanımaktadır. Birleşme sözleşmesi ortaklara iki seçenek sunabilir: devralan şirkette pay alma veya birleşme sözleşmesinde belirlenen ayrılma akçesini alma. Ayrılma akçesi, “payın gerçek değerine” denk olmalıdır; nakit olmak zorunda değildir, başka menkul kıymetler veya grup şirket payları ile de ödenebilir.

Ayrıca TTK, yalnızca ayrılma akçesinin öngörülmesi halinde (squeeze-out/cash-out/freeze-out) onay nisabını ağırlaştırmıştır (TTK m.151/5). Ayrılma akçesinin hesaplanması ve uygulanması konusunda çok sayıda tartışma ve içtihat bulunmaktadır ve her husus somut olay nezdinde incelenmelidir.

5. Ortakların İnceleme Hakkı ve İlan Yükümlülükleri (TTK m.149-150)

Birleşmeye katılan şirketler, merkezleriyle şubelerinde ve halka açık anonim şirketler ise Sermaye Piyasası Kurulunun öngöreceği yerlerde, genel kurul kararından önceki otuz gün içinde birleşme sözleşmesini, birleşme raporunu ve mali tabloları genel kurul kararından önce ortakların incelemesine sunmak zorundadır; halka açık şirketlerde ayrıca internet sitesi ve kamuya açıklama zorunlulukları uygulanır.

TTK M.150 uyarınca da, birleşme sözleşmesinin imzası ile genel kurul onayı arasında malvarlığında meydana gelen önemli değişiklikler hakkında bilgi verme yükümlülüğü bulunmaktadır.

6. Genel Kurul Onayı

TTK genel kurul nisap ve karar çoğunluklarına ilişkin hükümler içerir (ör. toplantı nisabı %25 gibi genel hükümler). Ancak birleşme için TTK M.151 özel nisaplar öngörmektedir.

Anonim şirketlerde birleşme kararlarının onaylanması esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şartıyla genel kurulda mevcut bulunan oyların dörtte üçüyle (3/4) kabulü, Limited şirketlerde sermayenin en az ¾ ünü temsil eden paylara sahip bulunulması şartı ile tüm ortakların ¾ ünün oyları ile kabulü gibi ağırlaştırılmış hükümler aranabilir.

Ayrılma akçesi öngören hallerde ise devrolunan şirket için TTK 151/5 uyarınca %90’lık karar nisabı söz konusudur.

7. Birleşmenin Tescili

TTK M. 152/1 uyarınca birleşmeye katılan şirketler tarafından birleşme kararı alınır alınmaz, yönetim organları, birleşmenin tescili için ticaret siciline başvurulmalıdır. Buna ek olarak TSY M.127/1 uyarınca devralan şirket kararı, devrolunan şirketin birleşme kararının tescilini takiben gerçekleştirebilecektir.

Sonuç

Birleşme ve devralma işlemleri, hukuki, mali ve düzenleyici çok katmanlı bir çerçevede yürütülür. Bu kapsamda sağlıklı bir sürecin gerçekleşmesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir:

Erken ve kapsamlı due diligence: Kurumsal, vergi, iş-hukuku, çevre ve düzenleyici (özellikle Rekabet Kurumu ve SPK) alanlarında erken tespit ve risk-mitigasyon planı hazırlayın.
Değerleme ve pay değişim oranı belgelenmesi: TTK gereği oransal değerleme esas alınacağından bağımsız değerleme raporları ve denkleştirme hesapları sağlam olmalıdır.
Rekabet (M&A control) danışmanlığı: Bildirim eşikleri ve uygulama pratikleri değişkenlik gösterebileceği için (son değişiklikler 2022’de uygulanmıştır) işlem hacmine göre Rekabet Kurumu bildirim gerekliliği uzman tarafından değerlendirilmelidir.
SPK yükümlülükleri (halka açık şirketler): Kamunun aydınlatılması, uzman raporları ve ayrılma hakları konusunda SPK Tebliğleri II-23.2 ve II-23.3’e tam uyum sağlanmalıdır.
Sözleşme hususları: Açık ve sınırlı teminat rejimi, tazminat kısıtları, escrow ve fiyat düzeltme mekanizmaları müzakere edilmelidir; kapanış ön şartları netleştirilmelidir.