Şirket Birleşme ve Devralma Süreci

Yazar: Av. Deniz Nalbant 

Giriş

Şirket birleşme ve devralmaları (M&A), yalnızca işletmelerin mülkiyet yapısında değişiklik yaratan basit bir işlem olmayıp, şirketlerin büyüme, yeniden yapılanma ve stratejik hedeflerine ulaşma yolunda kullandıkları en önemli araçlardan biridir. Bu işlemler, taraflar arasında mülkiyet, yönetim ve malvarlığı ilişkilerinde köklü değişiklikler yaratır ve uzun vadeli ekonomik sonuçlar doğurur.

Başarılı bir birleşme veya devralma, yalnızca ticari ve finansal planlamayla değil; aynı zamanda doğru hukuki yapılandırma, kapsamlı risk analizi ve ilgili mevzuata tam uyum ile mümkündür. Türkiye’de bu işlemler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri çerçevesinde düzenlenirken, halka açık şirketler bakımından Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemeleri ek yükümlülükler getirir. Rekabet hukuku bakımından ise 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili tebliğler kapsamında izin veya bildirim prosedürleri devreye girebilir.

Hukuki süreç, ilk stratejinin belirlenmesinden değerleme ve finansman planına, hisse veya varlık devri gibi yapılandırma kararlarından due diligence çalışmalarına, sözleşme müzakerelerinden kapanış ve entegrasyon aşamasına kadar çok aşamalı ve titiz bir yönetim gerektirir. Özellikle her aşamada atılacak hukuki adımların doğru planlanması, olası ihtilafların önlenmesi ve işlem sonrası dönemde hedeflenen sinerjinin sağlanması açısından kritik önemdedir. Birleşme ve Devralma kavramlarının ve ilgili sözleşmelerin temellerinin açıklandığı yazımıza buradan erişebilirsiniz.

1. Birleşme (Merger) ve Türleri

Birleşme (Merger) teknik anlamda, benzer büyüklükte ve piyasa değerinde iki şirketin birleşmesidir. Kanun tarafından tasvir edilen bir süreçtir ve illa devralma amacı taşımaz.  Birçok şirketin malvarlıklarını tasfiye etmeksizin ya içlerinden birinin bünyesinde (devralma şeklinde birleşme) ya da birleşecek şirketlerin yeni kurulan bir şirkette birleşmeleri (yeni kuruluş şeklinde birleşme) biçiminde olur

“TTK M. 136: (1) Şirketler;

1. a) Bir şirketin diğerini devralması, teknik terimle “devralma şeklinde birleşme” veya
2. b) Yeni bir şirket içinde bir araya gelmeleri, teknik terimle “yeni kuruluş şeklinde birleşme”,

yoluyla birleşebilirler.

(2) 136 ilâ 158 inci maddelerin uygulamasında, kabul eden şirket “devralan”, katılan şirket “devrolunan” diye adlandırılır.

(3) …

(4) Birleşmeyle, devralan şirket devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır. Birleşmeyle devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.”

Uygulamada genelde, hedef şirketin hisse devri yoluyla devralınmasının ardından hedef şirketin alıcı şirket veya başka bir grup şirketi ile birleşmesi olarak görülür.

2. Devralma (Acquisition) ve Türleri

Devralma (Acquisition), teknik anlamda büyük çaplı bir şirketin daha küçük çaplı bir şirketi satınalmasıdır. Devralma kavramı mülkiyetin devrini tasvir amaçlı kullanılan genel bir terimdir. Devralma temelde iki şekilde olabilir:

• Hisse devri (share deal)
• Varlık devri (asset deal)

Hisse devri; mevcut hissedarlardan hisse alımı (share acquisition) ve artırılan sermayeye katılım yoluyla pay edinimi (subscription) şeklinde görülebilir. Varlık devri ise, İşletme veya malvarlığı devri (business or asset transfer) şeklinde görülmektedir.

3. M&A Süreci

• Strateji
  • İşlemin ekonomik ve hukuki amaçlarının belirlenmesidir; hedefin niçin alındığı, beklenen sinerji ve risk profilinin belirlenmesini içerir. Strateji, yapılandırma (hisse mi varlık mı), vergi ve rekabet değerlendirmelerini etkiler.
• Değerleme
  • Değerleme yöntemi (DCF, çarpanlar, varlık bazlı) seçimidir; birleşme halinde pay değişim oranlarının belirlenmesi için, mutlak sermaye değerleri değil oransal değerleme esas alınır ve TTK hükümleri doğrultusunda malvarlığı değerleri. Bu aşama, TTK M.136 ve M.140 bağlamında pay değişim oranlarının tespitinde doğrudan hukuki sonuç doğurur.
• Finansman
  • Satın alma fiyatının peşin, taksitli, kredi, sermaye artırımı veya karma yöntemlerle sağlanmasıdır; üçüncü taraf finansmanında teminat ve garanti düzenlemeleri, borç şartlarını kapsar.
• Yapılandırma
  • Hisse devri (share deal) veya varlık devri (asset deal) tercihidir; ülke içi ve uluslararası vergisel sonuçlar, iş hukuku, üçüncü kişilerle sözleşmelerin devri, fikri mülkiyet aktarımı, lisans izinlerini kapsar. Hisse devri, şirket yapısını aynen bırakırken; varlık devri spesifik varlıkların devrine yöneliktir ve bazı alacaklı onayları/doğrudan muvafakat gerektirebilir.
•  Hukuki İnceleme (Due Diligence)
  • Kurumsal (tüzel kişilik, yetkiler), ticari sözleşmeler, borçlar, devam eden davalar, vergi, sosyal güvenlik, iş hukuku, çevre, izinler, fikri mülkiyet, uyum (compliance) gibi tüm başlıkların incelenmesidir; tespit edilen riskler sözleşme hükümlerinde (teminatlar, tazminatlar, fiyat düzeltmeleri, escrow) çözümlenir.
• Müzakere
  • Hisse/varlık satış sözleşmesi (SPA/APA), hissedarlar sözleşmesi (SHA), teminat sözleşmeleri, taahhütler ve kapanış ön şartlarının müzakere edilmesidir. Teminat ve beyan-garantiler (representations & warranties), tazminat rejimi (indemnities), yetki beyanları ve sınırlamalar burada şekillenir.
• İmzalanma (Signing)
  • Sözleşmelerin imzalanmasıdır, fakat sözleşme hukuken yürürlüğe girse dahi kapanış ön şartları (condition precedents) tamamlanmadan devrin fiili gerçekleşmemesi yaygındır.
• Kapanış (Closing)
  • Kapanış günü, sözleşme konusu hisselerin/varlıkların alıcıya devredildiği gündür; tescil gerektiren varlıklarda (ör. taşınmaz, marka sicilleri) tescil işlemleri takibinden sorumludur.
• Entegrasyon
  • Hukuki bakımından iş akitlerinin devri ve işçinin itiraz hakları, müşteriler/tedarikçiler sözleşmelerinin devamı, kurumsal entegrasyon süreci ve uyum programları önem taşır. TTK M.178 kapsamında işçinin itiraz hakları ve devralan şirketin sorumlulukları dikkate alınmalıdır.

4. Sözleşme Öncesi Hazırlık ve Ön Belgeler

Memorandum of Understanding / Letter of Intent / Term Sheet

Bu belgeler tarafların temel niyetlerini ve önemli ana hatları yazılı hale getirmektedir. Belgelerin bağlayıcılık derecesi ise tarafların iradesine ve metnin hazırlanış diline göre değişir. Bu belgeler genellikle gizlilik (NDA), münhasırlık (exclusivity) ve maliyet paylaşımı hükümleri içermektedir.

4.1. Hukuki İnceleme (Due Diligence)

Kurumsal yapı, yetkilendirme, izinler, dava ve icra bilgileri, vergi ve SGK durumları, çevre, FSEK ve marka, lisans sözleşmeleri, tedarikçi-müşteri sözleşmeleri, anahtar çalışanlar vb. hususları kapsayan bir süreçtir.

Sonucunda ise bir risk haritası oluşturulur; bunun ışığında da SPA/APA’da özel teminatlar, fiyat düzeltmeleri ve tazminat mekanizmaları düzenlenir.

4.2. Sözleşmeler

Bir birleşme/devralma sürecindeki temel sözleşmeler hisse/varlık satım sözleşmesi ve hissedarlar sözleşmesidir. Bu sözleşmelerin ana hükümleri; satış fiyatı ve ödeme şekli, teminatlar/garantiler, beyan ve taahhütler, kapanış ön şartları, temsil ve yetki beyanları, tazminatlar ve limitler, yasal yetki (governing law) ve ihtilaf çözümü (mahkeme veya tahkim), hisse devri mekanikleri ve tescil yükümlülükleridir.

4.3. Kapanış Ön Şartları

Birçok işlemde, Rekabet Kurumu izni veya bildirim yükümlülüğü bulunur; bildirim eşiğini aşan işlemlerde Kurum’dan izin alınması gerekir (bkz. 4054 sayılı Kanun ve ilgili tebliğler çerçevesi). Ayrıca, somut olay nezdinde özelleştirme, bankacılık, telekom, enerji gibi sektörlerde ilgili idarelerden onaylar gerekebilir. Bildirim-iznin şekli ve eşikleri son yıllarda güncellenmiştir bu sebeple uygulamada uzman rekabet hukuku danışmanlığı zorunludur.

Sonuç

Birleşme ve devralma işlemleri, şirketler açısından hem büyük fırsatlar hem de ciddi riskler barındırır. Stratejik hedeflerin doğru belirlenmemesi, yetersiz hukuki inceleme yapılması veya sözleşme hükümlerinin yetersiz düzenlenmesi, taraflar için telafisi güç zararlara yol açabilir.

2025 itibarıyla, Türkiye’de M&A işlemlerinde düzenleyici otoritelerin denetim ve onay mekanizmaları daha sıkı, pay sahipleri haklarının korunmasına yönelik hükümler daha kapsamlı hale gelmiştir. Özellikle halka açık şirketlerde şeffaflık, ayrılma hakkı ve yatırımcı bilgilendirme yükümlülükleri SPK mevzuatı ile detaylandırılmış; rekabet hukuku bakımından ise bildirim eşikleri güncellenmiştir.

Bu nedenle, birleşme ve devralma projelerinde;

• Erken aşamada uzman hukuk danışmanlığı alınması,
• Finansal, vergisel ve hukuki açıdan kapsamlı due diligence yapılması,
• Sözleşmelerin hem işlem güvenliği hem de taraf menfaatleri gözetilerek hazırlanması,
• Kapanış ön şartlarının titizlikle yönetilmesi

başarı şansını artıran temel unsurlardır. Doğru planlanan ve mevzuata uygun yürütülen M&A işlemleri, yalnızca şirketlerin büyümesine değil, piyasada rekabet güçlerinin artmasına da hizmet eder.

 

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz.