Incoterms® Kuralları: Uluslararası Ticarette Standartlar, Sorumluluklar ve Güncel Gelişmeler

Yazarlar: Av. Ahmet Berker & Av. Deniz Nalbant

Giriş

Küresel ticaretin hızla geliştiği günümüzde, farklı ülkelerden alıcı ve satıcıların mal teslimi, risk paylaşımı ve maliyet dağılımına ilişkin ortak bir dil kullanmaları kritik önem taşır. Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından oluşturulan Incoterms® kuralları, bu ortak dilin çerçevesini belirleyen en temel uluslararası standartlardır. 1936’dan bu yana revize edilerek güncellenen bu kurallar, dış ticarette belirsizlikleri azaltmakta, taraflar arasındaki sorumluluk ve yükümlülükleri açıkça tanımlayarak ticaret işlemlerini kolaylaştırmaktadır.

Aşağıdaki çalışma, Incoterms® kurallarının kapsamını, tarihsel gelişimini, 2020 güncellemesi ile getirilen yenilikleri ve uygulamada dikkat edilmesi gereken noktaları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.

1. Incoterms® Kuralları Nedir?

Incoterms® kuralları, mal alım-satışına ilişkin uluslararası ve yurt içi sözleşmelerde teslim, risk ve maliyet paylaşımını tanımlayan üç harfli ticari terimler setidir. İlk kez 1936’da ICC tarafından yayımlanan bu kurallar, farklı ülkelerde kullanılan ticari ifadelerin yanlış yorumlanmasını önlemek amacıyla geliştirilmiştir.

Birleşmiş Milletler Milletlerarası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) tarafından da küresel standart olarak tanınan Incoterms® kuralları, satıcıdan alıcıya mal teslimi sırasında tarafların:

• hangi görevleri üstlendiğini,
• hangi maliyetlerden sorumlu olduğunu,
• riskin ne zaman ve nasıl devredildiğini

açıkça ortaya koyar.

Incoterms® daima aynı yapıyı takip eder: üç harfli bir kısaltma ve bir yer adı. Yer adı önemlidir; zira taşıma maliyetlerinin satıcıdan alıcıya hangi noktada devredileceğini gösterir. Mevcut Incoterms® 2020, toplam 11 kural içermektedir. Bunların dördü yalnızca denizyolu taşımacılığı için öngörülmüş olup, sadece deniz ve karasulardaki taşımalara uygulanır; kalan yedi kural ise su yolu dahil olmak üzere her türlü taşıma türü ile gerçekleştirilen yük teslimlerine uygulanabilir.

2. Neden Incoterms Kullanılır?

Uluslararası ticarette sözleşme taraflarının beklenti ve yükümlülüklerini açıkça belirlemek çoğu zaman zordur. Incoterms® kuralları, bu belirsizlikleri ortadan kaldırarak:

• Müzakere süreçlerini hızlandırır,
• Yanlış anlaşılmaları önler,
• Uyuşmazlık riskini azaltır,
• Taraflara ortak bir terminoloji sunar.

Her ne kadar Incoterms® kullanımı zorunlu olmasa da, ticaret sözleşmelerinin büyük çoğunluğunda bu terimlere yer verilir.

3. Incoterms®’in Temel İşlevi

ICC, Incoterms® kurallarını belirli periyotlarla güncelleyerek değişen ticaret uygulamalarına uyum sağlar. Kurallar:

• Teslim yeri ve zamanı,
• Riskin devri,
• Taşıma ve sigortalama yükümlülükleri,
• İhracat ve ithalat gümrük işlemleri,
• Paketleme yükümlülükleri,

gibi konularda tarafların sorumluluklarını belirler. Ayrıca, sipariş formlarının doldurulmasından yükleme etiketlemeye, menşe şahadetnamesi düzenlenmesinden taşıyıcı sözleşmelerine(FCA) kadar çeşitli ticari işlemlerde yol gösterici rol oynar.

4. Her Taşıma Türü İçin Geçerli Incoterms® Kuralları

Her taşıma modunda kullanılabilen 7 Incoterms® kuralı bulunmaktadır, bunlar:

1. EXW: Ex Works
2. FCA: Free Carrier
3. CPT: Carriage Paid To
4. CIP: Carriage and Insurance Paid To
5. DAP: Delivered at Place
6. DPU: Delivered at Place Unloaded
7. DDP: Delivered Duty Paid

Örnekler:

DPU: Satıcı malları belirlenen terminalde boşaltılmış şekilde teslim eder ve bu aşamaya kadar tüm masrafları ve riskleri üstlenir. Bunu takiben alıcı ise terminalden, son teslim noktasına kadarki masraf ve risklerin tamamını üstlenir.

DDP: Satıcı, ithalat ve ihracat işlemleri ve vergiler dahil olmak üzere tüm masraflardan ve risklerden sorumludur.

EXW: Satıcı, malları sadece kendi işyerinde ya da belirlenen başka bir yerde hazır bulundurur; tüm taşıma ve risk alıcıya aittir.

5. Deniz ve İç Su Yolu Taşımacılığına Özgü Incoterms® Kuralları

Sadece deniz taşımacılığında geçerli dört Incoterms® kuralı vardır:

1. FAS: Free Alongside Ship
2. FOB: Free on Board
3. CFR: Cost and Freight
4. CIF: Cost, Insurance and Freight

Örnekler:

Free on Board (FOB), satıcının malları bir gemiye teslim ettiğini ve malların gemiye yüklenmesine kadar olan tüm masrafları karşıladığını ifade eder. Satıcı ayrıca ana taşıma bedelini de öder. Mallar gemiye yüklendikten sonra, teslimat ve ithalat süreçlerindeki tüm sorumluluk ve sonraki masraflar alıcıya geçer.

Cost, Insurance, and Freight (CIF) ise satıcının malları belirlenen bir limana teslim etmesini ve belirtilen gemiye yüklemesini gerektirir. Satıcı sigorta masraflarını karşılar ve mallar gemiden boşaltılıncaya kadar sorumluluğu üstlenir. Ancak ana taşıma ve sonraki tüm masraflar alıcı tarafından karşılanır

6. Incoterms® Kurallarının Kapsamadığı Hususlar

Incoterms® kuralları bir satış sözleşmesinin tüm şartlarını düzenlemez. Şu unsurlar Incoterms® kapsamında değildir:

• Satış bedeli veya ödeme yöntemleri,
• Mülkiyetin devri (title transfer),
• Sözleşme konusu malın tanımı,
• Uyuşmazlık çözümü,
• Malın sözleşmeye aykırılığı veya geç teslim sorumluluğu.

Bu nedenle Incoterms® tek başına bir sözleşme olarak kullanılması, temel bilgilerin eksikliği sebebi ile önerilmez, taraflar ek hükümler düzenlemek zorundadır.

7. Incoterms® Kurallarının Tarihsel Gelişimi

1923: ICC tarafından çeşitli ülkelerde ticari terimlerin farklı kullanımları incelendi.

1936: İlk Incoterms® yayımlandı (FAS, FOB, C&F, CIF vb.).

1953: Kara taşımacılığına ilişkin terimler (FOR, FOT vb.) eklendi.

1967–1980: Yanlış yorumlar düzeltildi; hava taşımacılığı ve konteyner taşımacılığına uygun terimler eklendi.

1990:  Kapsamlı sadeleştirme yapıldı, FCA terimi yeniden düzenlendi.

2000:  Gümrük yükümlülüklerine ilişkin önemli değişiklikler yapıldı.

2010:  DAF, DES, DEQ ve DDU kaldırıldı; DAP ve DAT getirildi.

2020:  En güncel sürüm yayımlandı.

8. Incoterms® 2020 ile Gelen Başlıca Yenilikler

• FCA kuralı revize edildi: Bu kural, malların FCA şartlarıyla satıldığı denizyolu taşımalarında alıcı veya satıcı (ya da taraflardan birinin bankası) tarafından ‘on-board’ şerhli bir konşimento talep edilmesi ihtimalini karşılayacak şekilde revize edilmiştir. FCA kuralının A6/B6 maddesi artık tarafların, alıcının taşıyıcıya talimat vererek mallar gemiye yüklendikten sonra satıcı adına ‘on-board’ ibareli konşimento düzenlemesini sağlaması konusunda anlaşabilmelerine imkân tanır. Satıcı, bu belgeyi (çoğunlukla bankalar aracılığıyla) alıcıya ibraz eder.
• Tüm maliyetler A9/B9 maddesinde toplandı: Kullanıcıların yükümlülükleri daha net görmesi sağlandı.
• CIF ve CIP için farklı sigorta seviyeleri getirildi: Incoterms® 2020 kuralları, Cost Insurance and Freight (CIF) ve Carriage and Insurance Paid To (CIP) kuralları bakımından farklı sigorta kapsamı seviyeleri öngörmektedir. CIF kuralı, deniz yolu ticaretinde kullanılmak üzere düzenlenmiş olup, özellikle emtia ticaretinde sıkça tercih edilir. Varsayılan sigorta kapsamı olarak Institute Cargo Clauses (C)’yi korumaktadır. Taraflar dilerse daha yüksek bir sigorta kapsamı seviyesinde anlaşabilirler. CIP kuralı ise artık Institute Cargo Clauses (A) veya benzeri hükümlerle uyumlu, daha yüksek bir sigorta kapsamı gerektirmektedir.

• Kendi taşıma araçlarını kullanan taraflara ilişkin hükümler güncellendi.
• Güvenlik gereklilikleri netleştirildi.
• DAT terimi DPU olarak yeniden adlandırıldı: Yük boşaltma sorumluluğuna vurgu yapılmıştır. Önceki Delivered at Terminal (DAT) kuralı, varış yerinin yalnızca bir “terminal” olmasına gerek olmadığını vurgulamak için Delivered at Place Unloaded (DPU) olarak değiştirilmiştir. Aynı zamanda DPU ile Delivered at Place (DAP) arasındaki temel fark açıkça belirtilmektedir: DAP kapsamında satıcı malları boşaltmazken, DPU kapsamında satıcı malları boşaltmakla yükümlüdür.

9. Incoterms® Kullanmanın Avantaj ve Dezavantajları

Avantajlar

• Uluslararası ticarette standartlaştırma sağlar.
• Yanlış anlamaları ve uyuşmazlıkları azaltır.
• Müzakere ve sözleşme süreçlerini hızlandırır.
• Tarafların maliyet ve sorumluluk paylaşımını netleştirir.

Dezavantajlar

• Tarafların tercihleri farklı olabilir (örneğin satıcıların CIF, alıcıların FOB tercih etmesi).
• Incoterms®, bazı kritik satış unsurlarını kapsamadığından ek sözleşme hükümlerine ihtiyaç vardır.

Sonuç

Incoterms® kuralları, uluslararası ticaretin bel kemiğini oluşturan, teslim, risk ve maliyet unsurlarını açık biçimde tanımlayan küresel bir standart setidir. Doğru ve bilinçli kullanıldığında, ticari işlemlerin şeffaflığını artırır, uyuşmazlıkları azaltır ve taraflar arasındaki iş birliğini güçlendirir. Ancak bu kuralların bir satış sözleşmesinin tüm hükümlerini kapsamadığı unutulmamalı; taraflar, Incoterms® kurallarını tamamlayan ayrıntılı sözleşmeler hazırlamalıdır.

 

Kaynakça

1. International Chamber of Commerce. “Incoterms® Rules History.”
2. International Chamber of Commerce. “About ICC.”
3. ICC Academy. “Incoterms® 2020 vs 2010: What’s Changed?“
4. International Chamber of Commerce. “Incoterms 2020.” Click “What Are the Different Levels of Insurance Coverage in CIF and CIP?”
5. International Chamber of Commerce. “Incoterms 2020.” Click “Why Has the FCA Incoterms Rule Been Revised?”
6. S. International Trade Administration. “Know Your Incoterms.”
7. DHL “Incoterms Explained”.
8. Troy Segal, “Incoterms: Definition, Examples, Rules, Pros & Cons”.(Investopedia, 2025)

 

Sorumluluk Reddi

Bu metin hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Resmî ve tam tanımlar için ICC tarafından yayımlanan Incoterms® kurallarına başvurulmalı, somut işlemler için ayrıca uzman hukuki danışmanlık alınmalıdır. “Incoterms®” ve “Incoterms® 2020” ICC’nin tescilli markalarıdır.

The Incoterms® Rules are protected by copyright owned by ICC. Further information on the Incoterm® Rules may be obtained from the ICC website. Incoterms® and the Incoterms® 2020 logo are trademarks of ICC.  Use of these trademarks does not imply association with, approval of or sponsorship by ICC unless specifically stated above.