Giriş

Covenant Türleri ve Hukuki Niteliği

• Yapmama Taahhütleri (Negative Covenants): Şirketin belirli eylemlerden kaçınmasını öngören hükümlerdir. Borçlu şirketin kredi verenin yazılı onayı olmaksızın yeni borçlanmaya gitmemesi (negative pledge), varlıklarını devretmemesi, temettü dağıtmaması, birleşme veya bölünme işlemleri yapmaması ya da şirket hisselerini rehnetmemesi bu kapsamdadır.
• Yapma Taahhütleri (Positive / Affirmative Covenants): Şirketin kredi süresince yerine getirmekle yükümlü olduğu aktif edimlerdir. Düzenli finansal raporlama yapılması, sigorta poliçelerinin yenilenmesi, gerekli idari izinlerin güncel tutulması ve vergi/sosyal güvenlik borçlarının zamanında ödenmesi en yaygın örneklerdendir.
• Finansal Taahhütler (Financial Covenants): Şirketin mali göstergelerini belirli rasyolar çerçevesinde tutma borcudur. Şirketin Kaldıraç Oranı, Faiz Karşılama Oranı veya Cari Oran gibi mali kriterlerin sözleşmede belirlenen eşik değerlerin altına düşmemesi esastır.

Türk Hukukunda Emredici Sınırlar ve Geçerlilik Denetimi

1. Şirket Organlarının Devredilemez Yetkileri (TTK m. 375 ve m. 408)

2. Aşırı Sınırlama ve Kişilik Haklarının Korunması (TBK m. 27 ve TMK m. 23)

3. Genel İşlem Koşulları Denetimi (TBK m. 20-25)

Şirketler Açısından Temel Hukuki ve Operasyonel Riskler

• Çapraz Temerrüt (Cross-Default) Riski: Bir finansman sözleşmesindeki covenant ihlali, şirketin taraf olduğu diğer tüm kredi ve tedarik sözleşmelerinde de zincirleme bir temerrüt tetikleyebilir.
• Operasyonel Esnekliğin Kaybı: Sürekli onay mekanizmaları (örneğin belirli bir tutarı aşan yatırımlarda veya varlık satışlarında banka onayı aranması), hızlı hareket edilmesi gereken ticari fırsatların kaçırılmasına yol açar.
• Finansal Rasyo Sapmaları: Olağanüstü ekonomik dalgalanmalar veya döviz kuru hareketleri, şirket basiretli davranmış olsa dahi finansal covenant’ların ihlal edilmesine (technical default) ve kredinin muaccel kılınmasına sebebiyet verebilir.
• Yönetim Organlarının Hukuki Sorumluluğu (TTK m. 553): Şirket yöneticilerinin basiretsiz davranarak şirketin felcine yol açan ağır covenant yükümlülükleri altına girmeleri veya ihlallere göz yummaları, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumluluklarını doğurabilir.

Sonuç

Giriş

Hukuki Dayanaklar ve Temel Prensipler

Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu Çerçevesi

• İşverenin Gözetme Borcu (TBK m. 417): İşveren, iş ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak, ona saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlamakla yükümlüdür.
• Kişisel Verilerin Kullanımı (TBK m. 419): İşveren, işçiye ait kişisel verileri ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde işleyebilir.
• İSG Denetim Yükümlülüğü (6331 s. K. m. 4): İşveren iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini izlemek ve denetlemekle yükümlüdür. Ancak bu yükümlülük, çalışanın mahremiyetini ölçüsüzce ihlal eden denetimlere gerekçe gösterilemez.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Bakımından

Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Denetim İlkeleri

• Meşru Amaç ve Haklı Gerekçe: Denetim; bilgi güvenliği, işyeri düzeni veya işin gereği gibi meşru bir amaca dayanmalı; iletişim akışının denetlenmesi ile iletişim içeriğinin incelenmesi ayrılmalıdır. İçeriğin incelenmesi daha ağır ve haklı gerekçelere bağlanmalıdır.
• Şeffaflık ve Önceki Bilgilendirme (Aydınlatma): Çalışana, iletişim araçlarının denetlenebileceğine, denetimin kapsamına, amacına, veri saklama sürelerine ve hukuki sonuçlarına ilişkin önceden açık, anlaşılır ve tercihen yazılı bilgilendirme yapılmalıdır. Sinsi/gizli izleme hukuka aykırıdır.
• Açıklık ve Uygunluk: Müdahale, hedeflenen amaca ulaşmaya elverişli olmalı ve elde edilen veriler yalnızca bu amaçla kullanılmalıdır.
• Geçerlilik ve Zorunluluk: İletişimin incelenmesi amaca ulaşmak için kaçınılmaz olmalıdır. Amaca çalışan haklarına daha az müdahale eden hafif bir yöntemle ulaşılması mümkünse, içerik incelemesine başvurulamaz.
• Orantılılık ve Ölçülülük: Denetimin kapsamı ve derinliği, hedeflenen amaca oranla aşırı olmamalıdır.
• Menfaatlerin Dengelenmesi: İşverenin ticari/hukuki menfaatleri ile çalışanın özel hayata saygı ve haberleşme hürriyeti hakları arasında adil bir denge kurulmalıdır.

Uygulamada Görünümler: Arama, Kamera ve İletişim İzleme

1. Üst, Eşya ve Mekan Aramaları

• Üst Araması: Ancak üstün nitelikte meşru bir yarar durumunda, amaca en uygun ve insan onurunu zedelemeyecek teknolojik araçlarla (X-ray, dedektör) yapılmalıdır. Elle arama son çare olmalı, aynı cinsiyetten kişilerce ve tenhalıkta gerçekleştirilmelidir.
• Dolap ve Masa Aramaları: İşverene ait olsa da işçinin kullanımına sunulan kişisel alanlar makul mahremiyet beklentisi içerir. Acil durumlar hariç, çalışanın bulunmadığı anlarda habersizce yapılan aramalar hukuka aykırıdır.

2. Kamera Sistemleri ile İzleme

• Soyunma odaları, tuvaletler, mescitler, emzirme odaları ve dinlenme alanları asla kamera ile izlenemez.
• Çalışanın tüm mesai boyunca sürekli ve doğrudan odağına alan (sanki başında biri bekliyormuş hissi uyandıran) kamera takibi, psikolojik baskı yaratacağı için ölçüsüz kabul edilir.
• Kamera varlığı uyarı levhaları ile alenen bildirilmelidir; gizli kamera ile elde edilen görüntüler hukuka aykırı delil teşkil eder ve disiplin fesihlerine dayanak yapılamaz.

3. Dijital İletişim Araçları ve Kurumsal E-Posta

Sonuç

1. Şeffaflık ilkesine uygun aydınlatma mekanizmalarını kurmaları,
2. Denetimi meşru, somut ve haklı sebeplere dayandırmaları,
3. Müdahalede ölçülülük ve orantılılık ilkelerine titizlikle uymaları gerekmektedir.

Giriş

Ticari sözleşmeler, tarafların yalnızca karşılıklı edimlerini belirledikleri metinler olmayıp aynı zamanda sözleşmenin ifası sırasında ortaya çıkabilecek hukuki ve ekonomik risklerin taraflar arasında nasıl dağıtılacağını da belirleyen temel araçlardır. Özellikle yüksek tutarlı, uzun süreli veya çok taraflı ticari ilişkilerde sözleşmenin ihlal edilmesi, geç veya gereği gibi ifa edilmemesi ya da belirli bir yükümlülüğün hiç yerine getirilmemesi önemli miktarda zarara yol açabilmektedir.

Bu nedenle ticari sözleşmeler hazırlanırken yalnızca tarafların temel borçlarının belirlenmesi yeterli değildir. Sözleşmeye aykırılık halinde hangi tarafın hangi zarardan sorumlu olacağı, sorumluluğun kapsamı, tazminatın hesaplanma yöntemi, sorumluluğun belirli bir tutarla sınırlandırılıp sınırlandırılmayacağı, cezai şart uygulanıp uygulanmayacağı ve sözleşmenin hangi koşullarda sona erdirilebileceği de açık biçimde düzenlenmelidir.

Türk hukukunda sözleşme serbestisi ilkesi, taraflara sözleşmenin içeriğini kanuni sınırlar içerisinde serbestçe belirleme imkânı tanımaktadır. Bununla birlikte bu özgürlük sınırsız değildir. Özellikle Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen sorumluluk hükümleri, genel işlem koşullarına ilişkin hükümler, emredici nitelikteki düzenlemeler ve dürüstlük kuralı, tarafların sorumluluk rejimini belirlerken dikkate almaları gereken başlıca hukuki sınırları oluşturmaktadır.

Bu kapsamda ticari sözleşmelerde sorumluluk rejiminin sözleşme kurulmadan önce açık ve öngörülebilir şekilde belirlenmesi, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi ve tarafların ticari risklerini doğru şekilde yönetebilmesi açısından önem taşımaktadır.

Sözleşmeye Aykırılık Halinde Tazminat Sorumluluğu

Türk Borçlar Kanunu uyarınca borçlu, borcunu hiç veya gereği gibi yerine getirmediği takdirde, kendisine herhangi bir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Bu düzenleme, sözleşmeye aykırılık nedeniyle doğan tazminat sorumluluğunun temelini oluşturmaktadır.

Ticari sözleşmeler bakımından tarafların özellikle hangi ihlallerin tazminat sorumluluğuna yol açacağını ve tazminatın kapsamını önceden belirlemeleri önemlidir. Örneğin teslim süresinin aşılması, teknik şartnameye uygun olmayan mal veya hizmet sunulması, gizlilik yükümlülüğünün ihlali, fikri mülkiyet haklarının ihlali veya gerekli izinlerin alınmaması gibi durumlar sözleşmede ayrı ayrı düzenlenebilir.

Tarafların sorumluluk rejimini belirlerken zararın türünü de dikkate almaları mümkündür. Bu kapsamda doğrudan zararların yanı sıra yoksun kalınan kâr, üçüncü kişilere ödenmek zorunda kalınan bedeller veya belirli koşullarda ortaya çıkabilecek diğer ekonomik kayıpların sorumluluk kapsamında olup olmadığı sözleşmede açıklığa kavuşturulabilir.

Ancak sözleşmede herhangi bir zarar türünün kapsam dışında bırakılması, ilgili hükmün her durumda geçerli olacağı anlamına gelmez. Sorumluluğun sınırlandırılmasına ilişkin hükümler, Türk Borçlar Kanunu’nun emredici hükümleri ve özellikle ağır kusura ilişkin düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Sorumluluğun Sınırlandırılması ve Sorumluluk Tavanları

Ticari sözleşmelerde tarafların en sık başvurduğu risk dağıtım mekanizmalarından biri, sorumluluğun belirli bir tutarla sınırlandırılmasıdır. Bu kapsamda örneğin toplam sorumluluğun sözleşme bedeli kadar olması veya belirli bir parasal tutarı aşmaması kararlaştırılabilir.

Bunun yanında taraflar, bazı zarar türlerinin sorumluluk kapsamı dışında tutulmasını da düzenleyebilir. Örneğin sözleşmede, belirli şartlar altında dolaylı zararlar veya kâr kaybından doğan taleplerin karşılanmayacağı kararlaştırılabilir.

Bununla birlikte Türk hukukunda sorumluluğun sınırlandırılmasına ilişkin önemli kanuni sınırlar bulunmaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nun 115. maddesi uyarınca, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür. Ayrıca uzmanlığı gerektiren hizmet, meslek veya sanatın belirli şartlarla yürütüldüğü bazı ilişkiler bakımından hafif kusura ilişkin sorumsuzluk anlaşmaları dahi geçersiz olabilir.

Dolayısıyla sözleşmede yer alan “tarafın hiçbir surette sorumlu olmayacağı” veya “her türlü zararın sorumluluk dışında bırakıldığı” şeklindeki genel ifadelerin somut olay bakımından geçerli olduğu varsayılmamalıdır. Sorumluluk sınırının hangi ihlalleri kapsadığı, hangi zarar türlerine uygulanacağı ve kanuni sınırlar içerisinde kalıp kalmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle yüksek değerli ticari sözleşmelerde sorumluluk tavanının belirlenmesi kadar, bu tavanın hangi olaylarda uygulanmayacağının da açıkça düzenlenmesi önem taşımaktadır. Örneğin gizlilik, kişisel verilerin korunması, fikri mülkiyet haklarının ihlali veya kast ve ağır kusur gibi belirli ihlaller bakımından genel sorumluluk tavanından farklı bir rejim öngörülmesi sözleşmesel olarak ayrıca ele alınabilir.

Cezai Şart

Cezai şart, sözleşmenin gereği gibi veya hiç ifa edilmemesi halinde borçlunun belirli bir edimde bulunmasını öngören önemli sözleşmesel araçlardan biridir. Taraflar cezai şart sayesinde yalnızca ihlal nedeniyle doğabilecek zararların tazminini değil, belirli sözleşme yükümlülüklerine uyulmasını da güvence altına almayı amaçlayabilirler.

Cezai şartın önemli özelliklerinden biri, alacaklının zararını ayrıca ispat etmek zorunda kalmaksızın, şartları gerçekleştiğinde sözleşmede kararlaştırılan cezai şartı talep edebilmesidir. Bununla birlikte cezai şartın hangi ihlal halinde doğacağının sözleşmede açıkça belirlenmesi gerekir.

Örneğin bir ticari sözleşmede teslim tarihinin aşılması, gizlilik yükümlülüğünün ihlali veya belirli bir bölgedeki münhasırlık yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi için ayrı cezai şartlar öngörülebilir. Bu durumda her bir cezai şartın hangi yükümlülüğe bağlandığının açıkça gösterilmesi uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önem taşır.

Türk Borçlar Kanunu’nun 182. maddesi uyarınca hakim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebilir. Ancak Türk Ticaret Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca tacir sıfatını haiz borçlunun, ticari işletmesiyle ilgili bir borcu bakımından ceza koşulunun indirilmesini mahkemeden istemesi kural olarak mümkün değildir.

Bu nedenle ticari sözleşmelerde cezai şart belirlenirken yalnızca tutarın yüksekliği değil, cezai şartın hangi yükümlülüğün ihlaline bağlandığı, birden fazla cezai şartın birbirleriyle ilişkisi ve cezai şart ile ayrıca talep edilebilecek zarar arasındaki ilişkinin de açıkça düzenlenmesi gerekir.

Temerrüt ve Sözleşmeye Aykırılığın Sonuçlarının Düzenlenmesi

Ticari sözleşmelerde ödeme veya ifa tarihlerinin açıkça belirlenmesi, temerrüt halinde uygulanacak hukuki sonuçların öngörülebilirliği açısından önemlidir.

Türk Borçlar Kanunu’nda borçlunun temerrüdüne ilişkin genel hükümler bulunmakla birlikte, taraflar sözleşmede temerrüt hallerini ve temerrüdün sonuçlarını daha ayrıntılı şekilde düzenleyebilirler. Özellikle uzun süreli ve yüksek değerli ticari sözleşmeler bakımından hangi durumların esaslı ihlal sayılacağı ve hangi ihlallerin sözleşmenin sona erdirilmesine imkân vereceği önceden belirlenebilir.

Bu kapsamda sözleşmede;

• ödeme veya teslim tarihlerinin,
• temerrüt faizinin,
• temerrüt halinde uygulanacak cezai şartın,
• ihlalin giderilmesi için tanınacak sürenin,
• hangi ihlallerin esaslı sözleşme ihlali sayılacağının,
• sözleşmenin feshedilebileceği veya sözleşmeden dönülebileceği hallerin

açık biçimde düzenlenmesi tarafların hukuki pozisyonunu güçlendirebilir.

Özellikle ihlalin giderilmesi için ek süre verilmesi mekanizması, ticari ilişkinin hemen sona erdirilmesi yerine ihlalin giderilmesine imkân tanıması bakımından önem taşıyabilir. Bununla birlikte niteliği gereği derhal müdahale edilmesini gerektiren veya telafisi mümkün olmayan ihlaller bakımından ek süre verilmesine gerek bulunmadığının ayrıca düzenlenmesi mümkündür.

Faiz ve Gecikme Maliyetlerinin Belirlenmesi

Ticari sözleşmeler bakımından ödeme yükümlülüklerinin açık şekilde düzenlenmesi, özellikle uzun vadeli veya yüksek tutarlı işlemlerde önem taşımaktadır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenebilir. Bununla birlikte faiz bakımından uygulanabilecek özel mevzuat hükümleri ve temerrüt halinde uygulanacak faiz rejimi somut sözleşme bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle sözleşmede yalnızca anapara borcunun değil, ödeme tarihinin geçirilmesi halinde uygulanacak faiz veya diğer gecikme sonuçlarının da açıkça düzenlenmesi tercih edilebilir.

Özellikle döviz cinsinden finansman, uluslararası mal ve hizmet alımları veya uzun vadeli tedarik sözleşmelerinde faiz ve gecikme maliyetlerinin açık şekilde belirlenmesi, tarafların sözleşmenin ekonomik sonuçlarını önceden öngörebilmelerine katkı sağlar.

Mücbir Sebep ve İfa İmkânsızlığının Düzenlenmesi

Tarafların sözleşme kurulurken öngöremeyecekleri ve kontrol alanları dışında gerçekleşebilecek olaylar, sözleşmenin ifasını önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle özellikle uzun süreli ticari sözleşmelerde mücbir sebep hükümlerine yer verilmesi önemlidir.

Mücbir sebep maddesinde yalnızca olayların listelenmesi yeterli olmayıp, söz konusu olayların gerçekleşmesi halinde sözleşmesel yükümlülüklerin nasıl etkileneceğinin de belirlenmesi gerekir. Bu kapsamda tarafların bildirim yükümlülüğü, olayın etkilerinin azaltılması için alınması gereken önlemler, ifanın ne kadar süreyle askıya alınabileceği ve belirli bir sürenin sonunda taraflara fesih hakkı tanınıp tanınmayacağı düzenlenebilir.

Bunun yanında mücbir sebep ile ifa imkânsızlığının birbirinden ayrılması gerekir. Türk Borçlar Kanunu’nun 136. maddesi uyarınca borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erebilir. Bu nedenle sözleşmede mücbir sebep olarak sayılan her olayın otomatik olarak borcu sona erdireceği sonucuna varılmamalıdır.

Taraflar ayrıca, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan ve başlangıçta öngörülmeyen olağanüstü koşullar nedeniyle edimin ifasının dürüstlük kurallarına aykırı derecede güçleşmesi ihtimalini de dikkate almalıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 138. maddesinde düzenlenen aşırı ifa güçlüğü, belirli şartların gerçekleşmesi halinde sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasının talep edilmesine imkân tanımaktadır.

Bu nedenle uzun süreli ticari sözleşmelerde fiyat değişimleri, tedarik zinciri kesintileri, olağanüstü ekonomik koşullar veya benzeri gelişmelerin sözleşmeye etkisinin ayrıca değerlendirilmesi önem taşır.

Genel İşlem Koşulları ve Sorumluluk Hükümleri

Ticari hayatta taraflardan birinin önceden hazırladığı ve çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak üzere diğer tarafa sunduğu standart sözleşmelerle sıklıkla karşılaşılmaktadır. Bu tür hükümler, Türk Borçlar Kanunu’nun 20 ve devamı maddeleri kapsamında genel işlem koşulu niteliğinde olabilir.

Bir hükmün sözleşmeye dahil edilmesi, tek başına karşı tarafın o hükmü geçerli şekilde kabul ettiği anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu, genel işlem koşullarının sözleşmeye dahil edilmesi ve yorumlanması bakımından özel kurallar öngörmektedir.

Özellikle karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girebilmesi için, bu koşullar hakkında açıkça bilgi verilmesi ve karşı tarafa bunların içeriğini öğrenme imkânının sağlanması gerekir. Açık ve anlaşılır olmayan veya birden fazla anlama gelen genel işlem koşulları ise düzenleyenin aleyhine yorumlanır.

Bunun yanında dürüstlük kurallarına aykırı şekilde karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler içeren genel işlem koşullarının kullanılması da hukuki risk doğurabilir.

Bu nedenle özellikle standart ticari sözleşmelerde yer alan sorumluluk tavanı, cezai şart, fesih, tazminat ve garanti hükümlerinin yalnızca sözleşmeye eklenmiş olması yeterli görülmemeli; bu hükümlerin genel işlem koşullarına ilişkin düzenlemeler bakımından da incelenmesi gerekir.

Sözleşmesel Risklerin Taraflar Arasında Dağıtılması

Ticari sözleşmelerin temel amaçlarından biri, tarafların üstlendikleri ticari riskleri öngörülebilir hale getirmektir. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken yalnızca “hangi taraf ne yapacak?” sorusunun değil, “öngörülemeyen bir durum gerçekleştiğinde bunun ekonomik sonuçlarını hangi taraf üstlenecek?” sorusunun da cevaplandırılması gerekir.

Bu kapsamda özellikle;

• fiyat ve kur değişiklikleri,
• tedarik zinciri sorunları,
• üçüncü kişilerden kaynaklanan gecikmeler,
• izin ve ruhsat süreçleri,
• mevzuat değişiklikleri,
• vergi ve mali yükümlülüklerdeki değişiklikler,
• fikri mülkiyet ihlalleri,
• kişisel veri ihlalleri,
• üçüncü kişi talepleri,
• gizlilik yükümlülüklerinin ihlali

gibi risklerin hangi tarafın sorumluluğunda olacağı sözleşmenin niteliğine göre belirlenebilir.

Tarafların risk dağılımını açıkça belirlemesi, sözleşmenin ekonomik değerinin de daha doğru şekilde hesaplanmasına yardımcı olur. Özellikle uluslararası ticari işlemlerde farklı hukuk sistemlerinin sorumluluk rejimleri arasında önemli farklılıklar bulunabileceğinden, sözleşmeye uygulanacak hukukun ve uyuşmazlık çözüm yönteminin sorumluluk hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Sorumluluk Hükümlerinin Sözleşmenin Diğer Maddeleriyle Uyumlu Olması

Sorumluluk rejiminin yalnızca tek bir maddede düzenlenmesi çoğu zaman yeterli değildir. Sözleşmenin tazminat, cezai şart, garanti, sigorta, fesih, mücbir sebep ve uyuşmazlık çözümüne ilişkin hükümleri bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Örneğin sözleşmenin bir maddesinde satıcının belirli bir konuda sınırsız sorumluluğu öngörülürken başka bir maddede tüm zararların sözleşme bedeli ile sınırlandırılması, uyuşmazlık halinde yorum sorunlarına yol açabilir. Benzer şekilde bir ihlal için hem cezai şart hem de sınırsız tazminat sorumluluğu öngörülmüşse bu hükümlerin birbirleriyle ilişkisi açıkça ortaya konulmalıdır.

Bu nedenle sözleşmenin son aşamasında yalnızca dil veya şekil bakımından değil, hükümler arasındaki bütünlük ve olası uyuşmazlık senaryoları bakımından da hukuki inceleme yapılması önem taşımaktadır.

Sonuç

Ticari sözleşmelerde sorumluluk rejiminin açık ve dengeli şekilde düzenlenmesi, sözleşme ilişkisinden doğabilecek hukuki ve ekonomik risklerin yönetilmesi bakımından önemli bir araçtır. Tarafların sözleşmeye aykırılık halinde doğacak tazminat sorumluluğunu, sorumluluk sınırlarını, cezai şartları, temerrüdün sonuçlarını ve sözleşmenin sona erme koşullarını önceden belirlemeleri, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların kapsamını ve maliyetini azaltabilir.

Bununla birlikte tarafların sözleşme özgürlüğü çerçevesinde belirledikleri sorumluluk rejiminin Türk Borçlar Kanunu’nun emredici hükümleri, özellikle ağır kusura ilişkin sorumluluk hükümleri, genel işlem koşullarına ilişkin düzenlemeler ve dürüstlük kuralı ile uyumlu olması gerekir. Tacirler arasında yapılan sözleşmelerde dahi her türlü sorumluluk sınırlamasının veya cezai şartın herhangi bir hukuki denetime tabi olmaksızın geçerli olacağı kabul edilmemelidir.

Özellikle yüksek değerli, uzun süreli veya uluslararası ticari sözleşmelerde sorumluluk hükümleri; sözleşmenin konusu, tarafların ticari konumu, üstlenilen riskler, sigorta kapsamı, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yöntemiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle ticari sözleşmelerin yalnızca uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra incelenmesi yerine, sözleşmenin müzakere ve hazırlık aşamasında hukuki risklerin tespit edilmesi ve taraflar arasındaki risk dağılımının açık şekilde kurulması, ticari ilişkinin daha öngörülebilir ve sürdürülebilir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır.

Giriş

Ticari sırlar, birçok şirket bakımından patentlerden veya markalardan daha değerli varlıklar arasında yer almaktadır. Müşteri portföyleri, fiyatlandırma politikaları, üretim yöntemleri, algoritmalar, yazılım kodları, Ar-Ge çıktıları, tedarik zinciri verileri ve iş stratejileri, şirketlerin rekabet avantajını oluşturan temel unsurlar arasında bulunmaktadır.

Ancak dijitalleşme, uzaktan çalışma modelleri ve üretken yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, ticari sırların korunmasını geçmişe kıyasla çok daha karmaşık hale getirmiştir. Bugün ticari sırların kaybı yalnızca rakiplere bilgi sızdırılmasıyla değil; çalışanların yapay zekâ araçlarına veri yüklemesi, bulut sistemlerinin yanlış yapılandırılması veya siber saldırılar sonucunda da gerçekleşebilmektedir.

Öte yandan Ticaret Bakanlığı tarafından kamuoyuna sunulan Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Taslağı da mevcut dağınık yapıyı tek bir sistem altında toplamayı amaçlamaktadır. Taslak henüz yasalaşmamış olmakla birlikte, şirketlerin ticari sır yönetimine ilişkin beklentilerin hangi yönde geliştiğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

1. Ticari Sır Niteliği Taşıyan Bilgilerin Belirlenmesi

Her şirket bilgisi ticari sır değildir. Bir bilginin ticari sır olarak korunabilmesi için genel kabul gören kriterler;

• kamu tarafından bilinmemesi,
• ticari değer taşıması,
• gizli tutulması için makul tedbirlerin alınmış olması

şeklinde özetlenebilir.

Bu kapsamda;

• müşteri listeleri,
• fiyatlandırma politikaları,
• satın alma stratejileri,
• yazılım kaynak kodları,
• algoritmalar,
• yapay zekâ modelleri,
• ürün formülleri,
• Ar-Ge çalışmaları,
• üretim teknikleri,
• yatırım planları

ticari sır niteliği taşıyabilir.

2. Çalışan Kaynaklı Riskler

Uygulamada ticari sır ihlallerinin önemli bir bölümü şirket dışından değil, şirket çalışanlarından kaynaklanmaktadır.

Özellikle;

• işten ayrılan çalışanların müşteri listelerini götürmesi,
• USB veya kişisel bulut hesaplarına veri aktarılması,
• şirket belgelerinin kişisel e-posta adreslerine gönderilmesi,
• rakip şirkete geçerken ticari bilgilerin kullanılması

en sık karşılaşılan ihlal örnekleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle iş sözleşmelerinde yalnızca genel bir gizlilik maddesi bulunması çoğu zaman yeterli değildir.

Şirketlerin; ayrıntılı gizlilik hükümleri, rekabet yasağı, fikri hakların devri, bilgi güvenliği politikaları, erişim yetkileri gibi mekanizmaları birlikte değerlendirmeleri gerekir.

3. Yapay Zekâ İle Gelişen Yeni Riskler

Son dönemde ticari sırların korunması bakımından en dikkat çekici gelişmelerden biri üretken yapay zekâ araçlarının şirket içinde yaygınlaşmasıdır.

Çalışanların; ChatGPT, Microsoft Copilot, Gemini, Claude gibi sistemlere sözleşme taslakları, müşteri bilgileri, kaynak kodları veya teknik veriler yüklemesi bazı durumlarda şirket bakımından önemli hukuki riskler doğurabilir.

Her ne kadar birçok kurumsal yapay zekâ hizmeti veri güvenliği konusunda çeşitli güvenceler sunuyor olsa da, şirketlerin hangi bilgilerin bu sistemlere aktarılabileceğini açık şekilde belirlemesi önem taşımaktadır.

Bu nedenle birçok uluslararası şirket artık;

• AI Usage Policy,
• AI Governance Policy,
• Data Classification Policy

gibi iç politika belgeleri oluşturmaktadır. Türk şirketleri bakımından da benzer uygulamaların yaygınlaşması beklenmektedir.

4. Siber Güvenlik Boyutu

Ticari sırların korunması artık yalnızca sözleşme hukuku meselesi değildir. Fidye yazılımları (ransomware), kimlik avı saldırıları (phishing), içeriden yetkisiz erişimler ve bulut sistemlerindeki güvenlik açıkları, ticari sırların kaybına neden olabilmektedir.

Bu nedenle;

• çok faktörlü kimlik doğrulama,
• erişim loglarının tutulması,
• veri sınıflandırması,
• şifreleme,
• düzenli penetrasyon testleri,
• sıfır güven (Zero Trust) mimarisi

gibi teknik önlemler de hukuki koruma kadar önem taşımaktadır.

5. Tedarik Zinciri ve Üçüncü Taraf Riski

Şirketlerin ticari sırları yalnızca çalışanlarla paylaşılmamaktadır. Danışmanlar, yazılım geliştiriciler, distribütörler, üreticiler, bulut hizmet sağlayıcıları ve dış kaynak hizmeti sunan şirketler de birçok kritik bilgiye erişebilmektedir.

Bu nedenle;

• NDA’ların güncel tutulması,
• alt yüklenicilerin de gizlilik yükümlülüğüne tabi olması,
• veri paylaşım sınırlarının belirlenmesi,
• bilgiye “need-to-know” prensibiyle erişim sağlanması

uygulamada büyük önem taşımaktadır.

6. Ticari Sırların Korunmasına İlişkin Kanun Taslağı

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Taslağı, ticari sırların korunmasına ilişkin ilk kapsamlı düzenleme olma özelliğini taşımaktadır.

Taslakta özellikle;

• ticari sır kavramının tanımlanması,
• “ihlal eden ürün” kavramının getirilmesi,
• ihtiyati tedbir mekanizmalarının genişletilmesi,
• elektronik verilere erişimin engellenebilmesi,
• yargılama sırasında gizlilik tedbirleri,
• hukuka aykırı elde edilen ticari sırların kullanımının önlenmesi

gibi önemli yenilikler yer almaktadır. Taslak henüz yürürlüğe girmemiş olsa da, uygulamanın hangi yönde gelişeceğini göstermesi bakımından önemlidir.

7. Avrupa Birliği’ndeki Gelişmeler

Avrupa Birliği’nde ticari sır koruması son yıllarda yalnızca Trade Secrets Directive kapsamında değerlendirilmemektedir.

Özellikle;

• Data Act,
• NIS2 Direktifi,
• Dijital Ürün Pasaportu (Digital Product Passport),
• EPREL sistemi

gibi yeni düzenlemeler, şirketlerin teknik verileri nasıl yöneteceğini doğrudan etkilemektedir. Özellikle AB’ye ihracat yapan Türk şirketleri bakımından ürünlere ilişkin teknik bilgilerin paylaşılması ile ticari sırların korunması arasında hassas bir denge kurulması gerekmektedir.

8. Şirketler İçin Uyum Kontrol Listesi

Mevcut gelişmeler ışığında şirketlerin aşağıdaki konuları gözden geçirmeleri faydalı olabilir:

• Ticari sır envanterinin hazırlanması
• Bilgilerin gizlilik derecelerine göre sınıflandırılması
• Yapay zekâ kullanım politikasının oluşturulması
• Gizlilik sözleşmelerinin güncellenmesi
• Rekabet yasağı hükümlerinin gözden geçirilmesi
• Çalışanlara düzenli bilgi güvenliği eğitimi verilmesi
• Yetki matrisi oluşturulması
• Erişim kayıtlarının düzenli denetlenmesi
• Tedarikçi ve iş ortaklarıyla yapılan sözleşmelerin revize edilmesi
• Olası ihlaller için delil toplama ve olay müdahale prosedürlerinin hazırlanması

Sonuç

Ticari sırların korunması artık yalnızca bir haksız rekabet veya sözleşme hukuku meselesi olmaktan çıkmış; kurumsal yönetim, siber güvenlik, veri yönetişimi ve yapay zekâ politikalarının kesişiminde yer alan çok disiplinli bir uyum alanına dönüşmüştür.

Özellikle üretken yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması, uzaktan çalışma modelleri ve Avrupa Birliği’nin dijital dönüşüm düzenlemeleri, şirketlerin ticari sır yönetimini yeniden değerlendirmesini zorunlu kılmaktadır. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Taslağı da bu dönüşümün Türk hukukuna yansıması niteliğindedir.

Bu nedenle şirketlerin yalnızca hukuki sözleşmelerini güncellemesi değil; ticari sırların tespitinden erişim yönetimine, çalışan eğitimlerinden yapay zekâ kullanım politikalarına kadar bütüncül bir ticari sır yönetim sistemi oluşturması, gelecekte doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemli bir adım olacaktır.

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz. 

Giriş

Anonim şirketlerde genel kurul, pay sahiplerinin şirket yönetimine ilişkin temel iradelerini ortaya koyduğu ve şirketin en önemli kararlarının alındığı organdır. Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) uyarınca yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve görevden alınması, finansal tabloların onaylanması, kâr dağıtımı, esas sözleşme değişiklikleri, sermaye işlemleri, birleşme, bölünme ve tasfiye gibi şirketin geleceğini doğrudan etkileyen birçok konu genel kurulun yetki alanına girer. Bu nedenle genel kurul toplantıları yalnızca kanuni bir zorunluluk değil, aynı zamanda kurumsal yönetimin şeffaflığı, pay sahipleri arasındaki güven ilişkisi ve şirket kararlarının hukuki güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.

Bununla birlikte uygulamada birçok uyuşmazlık, alınan kararların içeriğinden ziyade toplantının usulüne ilişkin eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Çağrı sürecindeki hatalar, gündemin usulüne uygun hazırlanmaması, toplantı nisaplarının yanlış hesaplanması veya tutanakların eksik düzenlenmesi gibi görünüşte şekli sayılabilecek eksiklikler, genel kurul kararlarının iptaline veya bazı durumlarda hükümsüz sayılmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle sağlıklı bir genel kurul süreci, yalnızca kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmesini değil, aynı zamanda sürecin baştan sona dikkatle planlanmasını ve profesyonel şekilde yönetilmesini gerektirir.

Genel Kurul Toplantısı Öncesinde Yapılması Gereken Hazırlıklar

Başarılı bir genel kurul süreci, toplantı gününden çok daha önce başlar. Yönetim kurulunun öncelikle görüşülecek konuları belirleyerek gündemi oluşturması ve gündem maddelerinin şirketin ihtiyaçlarını eksiksiz karşılayacak şekilde hazırlanmasını sağlaması gerekir. Özellikle esas sözleşme değişiklikleri, sermaye artırımı veya azaltımı, birleşme, bölünme ya da yönetim kurulu seçimleri gibi önemli kararların gündemde açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde yer alması büyük önem taşır.

Toplantıya ilişkin çağrının TTK ve ilgili ikincil mevzuata uygun şekilde yapılması da hukuki geçerlilik bakımından temel şartlardan biridir. Çağrı süresine, ilan yöntemlerine ve pay sahiplerine yapılacak bildirimlere ilişkin kurallara eksiksiz uyulması, ileride doğabilecek iptal davalarının önlenmesi bakımından kritik öneme sahiptir.

Toplantı öncesinde hazırlanması gereken belgelerin de eksiksiz olması gerekir. Finansal tablolar, faaliyet raporu, gündem, vekâletname örnekleri, hazır bulunanlar listesi ve toplantı tutanak taslakları gibi belgelerin önceden gözden geçirilmesi, toplantı sırasında yaşanabilecek usul hatalarının önüne geçilmesini sağlar.

Özellikle özel mevzuata tabi şirketlerde veya gündeminde belirli yapısal işlemler bulunan şirketlerde Bakanlık temsilcisi bulundurulması gerekip gerekmediğinin önceden değerlendirilmesi de önemlidir. Aynı şekilde bağımsız denetçi seçimi, genel kurul iç yönergesi veya özel kanunlardan kaynaklanan ilave yükümlülükler de toplantı öncesinde kontrol edilmelidir.

Toplantının Hukuka Uygun ve Etkin Şekilde Yürütülmesi

Genel kurulun hukuka uygun yapılması yalnızca toplantının gerçekleştirilmesi anlamına gelmez. Toplantının başından sonuna kadar tüm işlemlerin kanunda öngörülen usule uygun yürütülmesi gerekir.

Toplantıya katılım hakkı bulunan kişilerin doğru şekilde tespit edilmesi, toplantı ve karar nisaplarının her gündem maddesi bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi ve oy kullanma süreçlerinin usulüne uygun yürütülmesi, alınan kararların geçerliliği açısından belirleyicidir.

Toplantı başkanlığının süreci etkin şekilde yönetmesi de büyük önem taşır. Gündem dışına çıkılmaması, pay sahiplerinin bilgi alma ve görüş açıklama haklarına saygı gösterilmesi, oylamaların açık ve denetlenebilir biçimde gerçekleştirilmesi şirket içi güven ortamını güçlendirdiği gibi ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların da önüne geçer.

Özellikle aile şirketlerinde veya ortaklık yapısının dağınık olduğu anonim şirketlerde toplantının yalnızca hukuken değil, iletişim açısından da dikkatli yönetilmesi gerekir. Yönetim kurulunun pay sahiplerini toplantı öncesinde yeterince bilgilendirmesi, gündem maddelerine ilişkin açıklayıcı dokümanlar hazırlaması ve olası sorulara önceden hazırlıklı olması toplantının daha verimli geçmesine katkı sağlar.

Genel Kurul Sonrasında Dikkat Edilmesi Gereken İşlemler

Genel kurul süreci, toplantının sona ermesiyle tamamlanmaz. Toplantıda alınan kararların usulüne uygun şekilde tutanağa geçirilmesi, gerekli imzaların eksiksiz alınması ve tescil ile ilana tabi kararların süresi içerisinde ticaret siciline başvurularak yerine getirilmesi gerekir.

Özellikle yönetim kurulu seçimi, temsil ve ilzam yetkilerinin belirlenmesi, esas sözleşme değişiklikleri, sermaye işlemleri veya yapısal değişiklikler gibi kararların ticaret siciline tescili hukuki sonuç doğurması bakımından önem taşır. Belgelerde yer alan kimlik bilgileri, şirket unvanları ve diğer kayıt bilgilerindeki küçük görünen eksiklikler dahi sicil işlemlerinin uzamasına veya reddedilmesine neden olabilmektedir.

Toplantı sonrasında şirket kayıtlarının güncellenmesi, ilgili kurumlara yapılması gereken bildirimlerin tamamlanması ve alınan kararların şirket uygulamalarına zamanında yansıtılması da kurumsal yönetimin önemli bir parçasıdır.

Hukuki Destek Neden Önemlidir?

Genel kurul süreçlerinde karşılaşılan risklerin önemli bir kısmı, esasen usule ilişkin ayrıntılardan kaynaklanmaktadır. Kanuni sürelerin kaçırılması, yanlış nisap hesaplamaları, eksik gündem düzenlenmesi veya tescil işlemlerindeki hatalar, şirket açısından zaman ve maliyet kaybına yol açabildiği gibi, alınan kararların geçerliliğinin de tartışmalı hale gelmesine neden olabilir.

Bu nedenle genel kurul sürecinin yalnızca toplantı günüyle sınırlı görülmemesi gerekir. Toplantının planlanmasından gündemin hazırlanmasına, karar metinlerinin oluşturulmasından toplantının yürütülmesine ve sonrasındaki sicil işlemlerine kadar tüm aşamalarda hukuki danışmanlık alınması, olası risklerin önceden tespit edilmesine ve sürecin güvenli şekilde tamamlanmasına önemli katkı sağlar. Özellikle esas sözleşme değişiklikleri, sermaye işlemleri, birleşme ve devralmalar veya pay sahipleri arasında ihtilaf bulunması gibi teknik konularda profesyonel hukuki destek alınması, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemli bir güvence oluşturur.

Sonuç

Anonim şirketlerde genel kurul, şirketin en önemli kararlarının alındığı ve kurumsal yönetimin temelini oluşturan organlardan biridir. Sağlıklı bir genel kurul süreci, yalnızca Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen şekli şartlara uyulmasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda toplantının doğru planlanmasını, belgelerin eksiksiz hazırlanmasını, kararların usulüne uygun alınmasını ve sonrasındaki işlemlerin dikkatle yürütülmesini de gerektirir. Hukuki ve pratik açıdan iyi yönetilen bir genel kurul süreci, şirket kararlarının geçerliliğini güvence altına alırken, pay sahipleri arasındaki güven ilişkisini güçlendirir ve ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önemli ölçüde önüne geçer. Bu nedenle genel kurul süreçlerinin, şirketlerin kurumsal yönetim anlayışının ayrılmaz bir parçası olarak ele alınması büyük önem taşımaktadır.

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz. 

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz. 

Giriş

Yenilenebilir enerji alanında faaliyet gösteren lisanssız üreticiler, elektrik piyasasının önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Bu üreticilerin tabi olduğu Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’nın (YEK Destekleme Mekanizması) on yıllık destek süresi sona erdikten sonra söz konusu tesislerin hukuki ve ticari statüsüne ilişkin belirsizlikler, sektörde uzun süredir gündemdeki yerini korumaktaydı.

13 Haziran 2026 tarihli ve 33279 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 11415 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı, bu boşluğu doldurmak amacıyla hazırlanmış olup 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesi ile 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’un 6. maddesine dayanmaktadır.

1. Kararın Amacı ve Kapsamı

Söz konusu Karar, 6446 sayılı Kanun’un 14. maddesi kapsamında lisanssız üretim faaliyetinde bulunan ve YEK Destekleme Mekanizması’na tabi olduğu on yıllık sürenin bitiminden itibaren lisanssız üretim faaliyetine devam eden elektrik üretim tesislerini kapsamaktadır.

Kararın temel amacı; bu tesislerde üretilen ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi için uygulanacak fiyatı ve buna ilişkin usul ile esasları belirlemektir. Böylece destek süresi dolmuş tesislerin sisteme katkısını düzenleyen açık bir hukuki çerçeve oluşturulmakta; piyasa belirsizliğinin giderilmesi hedeflenmektedir.

2. Lisanssız Üretim Faaliyetine Devam Usul ve Esasları

Karar, on yıllık lisanssız üretim süresi dolan ve 5346 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı faaliyetini sürdüren tesisler için iki farklı ölçüm noktası senaryosunu ayrıca düzenlemektedir:

Aynı Ölçüm Noktasında Olan Tesisler: Tüketim tesisi ile aynı ölçüm noktasında bulunan lisanssız elektrik üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisinin tamamı satışa konu edilebilir.

Farklı Ölçüm Noktasında Olan Tesisler: Tüketim tesisi ile farklı ölçüm noktasında bulunan tesislerde ise yalnızca ihtiyaç fazlası üretilen elektrik enerjisi satışa konu edilebilir. Satışa konu edilebilecek ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi miktarı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından belirlenir.

Öte yandan, ihtiyaç fazlasının üzerinde sisteme verilen elektrik enerjisi, YEK Destekleme Mekanizması’na bedelsiz katkı olarak değerlendirilir. Bu düzenleme, üreticilerin sisteme yapabileceği katkı üzerine dolaylı bir sınır niteliği taşımakta ve piyasada dengenin korunmasına hizmet etmektedir.

3. Alım Fiyatının Belirlenmesi ve Görevli Tedarik Şirketi Yükümlülüğü

Kararın en kritik düzenlemelerinden birini alım fiyatının belirlenmesine ilişkin hüküm oluşturmaktadır. Buna göre; ihtiyaç fazlası elektrik enerjisinin iletim veya dağıtım sistemine verilmesi halinde, saatlik mahsuplaşma sonrasında sisteme verilen enerji için uygulanacak alım fiyatı şu şekilde hesaplanır:

“5346 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında lisanslı üretim tesisleri için tesis tipi bazında uygulanan güncel YEK Destekleme Mekanizması fiyatının yüzde doksanı olup bu değer virgülden sonra iki hane olacak şekilde yuvarlanır.”

Bununla birlikte söz konusu değer, elektrik piyasasında oluşan saatlik piyasa takas fiyatını hiçbir koşulda aşamaz. Bu üst sınır, piyasada fiyat dengesini koruma işlevi görmektedir.

Lisanssız üretim kapsamında satışa konu edilebilecek elektrik enerjisinin ilgili görevli tedarik şirketi tarafından satın alınması yasal bir zorunluluk olarak öngörülmüştür. Görevli tedarik şirketleri tarafından satın alınan bu enerji, YEK Destekleme Mekanizması kapsamında üretilmiş ve sisteme verilmiş kabul edilir; böylece söz konusu enerji YEK alım zinciri içinde değerlendirilerek piyasa bütünlüğü sağlanmaktadır.

4. Tamamlayıcı Hükümler

Karar’ın 3. maddesi uyarınca, Karar’da yer almayan diğer hususlar için elektrik piyasası mevzuatının ilgili hükümleri esas alınacaktır. Bu atıf maddesi, Karar’ın dar kapsamlı ve tamamlayıcı niteliğini ortaya koymakta; genel mevzuatla organik bütünlüğünü güvence altına almaktadır.

Karar, yayımlandığı 13 Haziran 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiş olup hükümlerinin yürütülmesinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı sorumlu tutulmuştur.

Sonuç

11415 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı, YEK Destekleme Mekanizması’nın on yıllık destek süresi sona eren lisanssız üretim tesislerine yönelik köklü bir hukuki belirsizliği gidermekte ve bu tesislerin piyasadaki konumunu somut usul ve esaslara bağlamaktadır.

Karar; ölçüm noktasına göre ayrıştırılmış satış rejimi, lisanslı tesislere uygulanan YEK fiyatının yüzde doksanını esas alan fiyat mekanizması ve piyasa takas fiyatı üst sınırı olmak üzere birbirleriyle tutarlı ve dengeli bir düzenleme bütünü ortaya koymaktadır. Görevli tedarik şirketlerine yüklenen zorunlu alım yükümlülüğü ise enerji güvenliği ve piyasa istikrarı açısından kritik bir işlev üstlenmektedir.

Yenilenebilir enerji alanındaki mevzuat gelişmelerini yakından takip etmek durumunda olan üreticiler, yatırımcılar ve diğer piyasa aktörlerinin söz konusu düzenlemeyi dikkatle değerlendirmesi önerilmektedir.

Yazar: Av. Deniz Nalbant 

I. Giriş

Limited Şirketler, Türk ticaret hukukunun en yaygın şirket türlerinden birini oluşturmakta ve hem küçük ölçekli işletmeler hem de kurumsal yapılanmalar açısından tercih edilen bir form olarak öne çıkmaktadır. Bu tercihin temel belirleyicisi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) limited şirket ortaklarına tanıdığı sınırlı sorumluluk güvencesidir. TTK m. 573/2 uyarınca ortaklar, şirket borçlarından kişisel olarak sorumlu tutulamaz; yükümlülükleri yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye payını ödemek ve şirket sözleşmesinde belirlenmiş ek ödeme ile yan edim yükümlülüklerini ifa etmekten ibarettir.

Bununla birlikte söz konusu ilke mutlak değildir. Özel hukuk düzleminde TTK’nın öngördüğü ek ödeme yükümlülüğü; kamu hukuku düzleminde ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’dan doğan yükümlülükler, sınırlı sorumluluğun istisnalarını oluşturmaktadır.

II. Ticaret Hukuku Boyutuyla Ortakların Sorumluluğu

1. Sınırlı Sorumluluk İlkesi

Limited şirketlerin temel yapısı, ortakların şirket borçlarına ilişkin kişisel sorumluluğunu dışlayan bir kurgu üzerine inşa edilmiştir. TTK m. 573/2, bu ilkeyi açıkça ifade etmekte; ortakların sorumluluğunu taahhüt ettikleri esas sermaye payı bedeli ile şirket sözleşmesindeki ek yükümlülükler ile sınırlamaktadır. Bu düzenlemenin kurumsal karşılığı TTK m. 602’de yer almaktadır: şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla yalnızca kendi malvarlığıyla sorumludur.

Söz konusu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, ortağın şirket alacaklılarına karşı doğrudan muhatap kılınamayacağı sonucuna ulaşılır. Şirket tüzel kişiliği, alacaklılar ile ortaklar arasında bir güvence kalkanı işlevi görmekte; bu durum, limited şirketi tercih eden girişimciler açısından belirleyici hukuki avantajlardan birini oluşturmaktadır.

2. Ek Ödeme Yükümlülüğü

Sınırlı sorumluluk ilkesinin özel hukuk boyutundaki ilk istisnası, TTK m. 603 ile düzenlenen ek ödeme yükümlülüğüdür. Bu yükümlülük, şirket sözleşmesinde açıkça öngörülmesi koşuluyla ve yalnızca belirli durumlarda işlerlik kazanır: şirketin esas sermayesi ile kanuni yedek akçelerinin zararı karşılayamaması, ek araçlar olmaksızın şirket faaliyetlerinin sürdürülememesi ya da şirket sözleşmesinde tanımlanan ve özkaynak ihtiyacı doğuran hallerin gerçekleşmesi bu durumlar arasında sayılmaktadır. İflasın açılması, ek ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden muaccel kılar.

Ek ödeme yükümlülüğü yalnızca bireysel nitelik taşır; her ortak yalnızca kendi payına düşen miktarı ödemekle yükümlüdür ve bu tutar, esas sermaye payının itibari değerinin iki katını aşamaz. Öte yandan, ortağın şirketten ayrılmasının tescilinden itibaren iki yıl içinde şirketin iflasa sürüklenmesi halinde, ayrılan eski ortaktan da bu yükümlülüğün ifası istenebilmektedir (TTK m. 604/1). Böylece kanun koyucu, şirketten çıkış yoluyla yükümlülükten kaçınılmasının önüne geçmiştir.

3. Yan Edim Yükümlülüğü

TTK m. 606 uyarınca şirket sözleşmesi, şirketin işletme konusunun gerçekleşmesine hizmet edecek nitelikte yan edim yükümlülükleri öngörebilir. Bu yükümlülüklerin konusu, kapsamı, koşulları ve diğer önemli unsurlarının şirket sözleşmesinde açıkça belirlenmesi zorunludur. Özkaynak ihtiyacını karşılamaya yönelik nakit veya ayni edim yükümlülüklerinin, şirket sözleşmesinde uygun bir karşılıktan yoksun olması halinde ek ödeme hükümleri çerçevesinde değerlendirileceği öngörülmüştür (m. 606/3).

Hem ek ödeme hem de yan edim yükümlülüklerine ilişkin hükümler, ancak ilgili tüm ortakların onayıyla şirket sözleşmesine sonradan eklenebilir ya da mevcut yükümlülükler ağırlaştırılabilir (TTK m. 607). Bu düzenleme, ortakların haklarının bireysel onayları alınmadan zedelenmemesi amacını taşımaktadır.

III. Kamu Alacaklarından Ortakların Sorumluluğu

1. 6183 Sayılı Kanun Çerçevesinde Doğrudan Sorumluluk

Sınırlı sorumluluk ilkesinin en önemli istisnası, 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu madde uyarınca, limited şirketin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacakları, ortakların sahip oldukları sermaye payları oranında doğrudan doğruya ortakların şahsi malvarlığından tahsil edilmektedir.

Bu düzenleme, limited şirketi anonim şirketten belirgin biçimde ayırmaktadır. Anonim şirketlerde, yönetim kurulunda yer almayan ve herhangi bir temsil yetkisi bulunmayan ortaklar kamu borçlarından sorumlu tutulmazken, limited şirket ortakları yönetim organında yer almaksızın, yalnızca ortak sıfatıyla dahi kamu alacaklarından oransal bir sorumluluk taşımaktadır. Sorumluluğun kapsamı ortağın sermaye payı oranıyla doğrudan bağlantılıdır; bu yönüyle tam anlamıyla kişisel olmakla birlikte, sınırsız nitelik de taşımamaktadır. Uygulamada kamu alacağının öncelikle şirketten tahsil yoluna gidilmesi, şirketten tahsil edilememesi halinde ortaklara başvurulması gerekmekte; bu durum söz konusu sorumluluğun ikincil (fer’i) niteliğini ortaya koymaktadır.

2. Pay Devri Halinde Müteselsil Sorumluluk

6183 sayılı Kanun m. 35 kapsamında pay devirlerine ilişkin özel bir hüküm öngörülmüştür. Bir ortağın sermaye payını devretmesi halinde payı devreden ve devralan kişiler, devir öncesine ait kamu alacaklarının ödenmesinden birlikte müteselsilen sorumlu tutulmaktadır. Benzer şekilde, kamu alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği dönemlerde pay sahiplerinin farklı kişiler olması halinde de söz konusu kişiler müteselsil sorumluluk altına girmektedir. Bu hüküm, kamu alacaklısını koruma amacı güden ve pay devirlerini bir sorumluluktan kaçış aracı olmaktan çıkaran etkin bir mekanizma işlevi görmektedir.

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz. 

Giriş

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 18 Şubat 2026 tarihli ve 2025/24 E., 2026/4 K. sayılı kararı, gümrük vergilerinin faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davalarda faiz talebinin nasıl ele alınacağına ve bu talebin kısmen reddedilmesinin yargılama giderleri ile istinaf karar harcı bakımından doğuracağı sonuçlara açıklık getirmektedir. Karar, bölge idare mahkemeleri arasında ortaya çıkan farklı uygulamaların giderilmesi amacıyla verilmiş olup, özellikle gümrük vergilerinin iadesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava stratejisinin belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

1. Uyuşmazlığın Çerçevesi

Karara konu uyuşmazlıklar, serbest dolaşıma giriş beyannamelerine konulan ihtirazi kayıtların kabul edilmemesi üzerine tahakkuk ettirilen ilave gümrük vergileri, gümrük vergileri ve katma değer vergilerine ilişkindir. Davacılar, gümrük tarife istatistik pozisyonu farklılığından kaynaklanan vergilere karşı yaptıkları itirazların reddine ilişkin işlemlerin iptalini ve ihtirazi kayda konu vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesini talep etmiştir.

İlk derece mahkemeleri, dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşarak vergilerin iadesine karar vermiştir. Bununla birlikte mahkemeler, faiz yönünden tecil faizi yerine kanuni faiz uygulanması gerektiğini kabul etmiş ve kanuni faiz oranını aşan faiz taleplerini reddetmiştir. Bölge idare mahkemeleri arasında ise bu kısmi ret kararının davacı aleyhine yargılama gideri ve istinaf karar harcı doğurup doğurmayacağı konusunda farklı kararlar verilmiştir.

2. Faiz Talebinin Bağımsız Değerlendirilmesi

Kurulun kararında öne çıkan ilk husus, verginin iadesi talebi ile faiz talebinin birbirinden tamamen bağımsız olmamakla birlikte hüküm sonucu bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğidir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, gümrük vergileri ile bunlara bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizi veya gecikme zammının geri verilmesinde uygulanacak faizin türü ve hesaplama yönteminin 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesi uyarınca belirlenmesi gerektiğini kabul etmiştir.

Bu çerçevede, fazla tahsil edilen gümrük vergilerinin iadesinde uygulanacak faiz bakımından kanuni faiz esas alınmıştır. Dolayısıyla davacının kanuni faiz oranını aşan faiz talebinin hukuka uygun bulunmaması halinde, bu kısım yönünden davanın kısmen reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Başka bir ifadeyle, dava konusu işlemin iptali ve vergilerin kanuni faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi, davacının daha yüksek oranlı faiz talebinin hükümde ayrıca değerlendirilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır.

Bu yaklaşım, gümrük vergilerinin iadesine ilişkin davalarda talep sonucunun yalnızca ana para bakımından değil, faiz türü ve oranı bakımından da dikkatle formüle edilmesi gerektiğini göstermektedir.

3. Kısmi Ret Kararının Yargılama Giderlerine Etkisi

Kararın en önemli sonuçlarından biri, faiz talebinin kabul edilmeyen kısmının yargılama giderleri üzerindeki etkisine ilişkindir. Kurul, yargılama giderlerinin kural olarak aleyhine hüküm kurulan tarafa yükletileceğini; tarafların davada kısmen haklı çıkması hâlinde ise giderlerin haklılık oranına göre paylaştırılacağını belirtmiştir.

Bu değerlendirme doğrultusunda, faiz talebinin kanuni faiz oranını aşan kısmının reddedilmesi halinde davacının bu yönden kısmen haksız çıktığı kabul edilmiştir. Buna bağlı olarak Kurul, reddedilen faiz talebi bakımından davacı aleyhine vekâlet ücreti ve diğer yargılama giderlerine hükmedilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Yargılama giderlerine ilişkin bu sonuç oyçokluğuyla kabul edilmiştir. Karşı oyda ise faiz alacağının asıl alacağa bağlı ferî nitelikte olduğu, asıl işlem yönünden davanın kabul edilmesi halinde yalnızca faiz türü bakımından verilen kısmi ret kararının davacı aleyhine yargılama gideri doğurmaması gerektiği yönünde görüş bildirilmiştir. Bununla birlikte, Kurul çoğunluğunun benimsediği yaklaşım, faiz talebinin hatalı veya mevzuatı aşan şekilde ileri sürülmesinin davacı bakımından mali sonuç doğurabileceğini ortaya koymaktadır.

4. İstinaf Aşamasında Harç Sorumluluğu

Kararda ele alınan bir diğer başlık, faiz talebinin reddedilen kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddedilmesi halinde istinaf karar harcına hükmedilip hükmedilemeyeceğidir. Kurul, istinaf merciince davacı aleyhine istinaf karar harcına hükmedilebilmesi için istinaf aşamasında verilen nihai kararın davacı aleyhine hüküm içermesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu kapsamda, ilk derece mahkemesinin faiz talebinin kanuni faiz oranını aşan kısmını reddeden hüküm fıkrasına karşı davacı tarafından istinaf başvurusu yapılması ve bu başvurunun reddedilmesi halinde, istinaf kararının davacı aleyhine sonuç doğurduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle Kurul, böyle bir durumda davacı aleyhine istinaf karar harcına hükmedilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Bu değerlendirme, faiz talebine ilişkin uyuşmazlığın yalnızca ilk derece yargılamasında değil, kanun yolu aşamasında da mali sonuç doğurabileceğini göstermektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun kararı, gümrük vergilerinin iadesi davalarında faiz talebinin kapsamının dikkatle belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Karara göre, dava konusu işlemin iptali ve vergilerin iadesine karar verilmiş olsa dahi, talep edilen faiz oranının hukuken uygulanabilecek faiz oranını aşan kısmı yönünden davanın kısmen reddine karar verilmelidir.

Bu kısmi ret, davacı aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücreti doğurabileceği gibi, reddedilen faiz talebine karşı yapılan istinaf başvurusunun kabul edilmemesi halinde istinaf karar harcı yükümlülüğüne de yol açabilecektir. Bu nedenle gümrük vergilerinin iadesine ilişkin uyuşmazlıklarda faiz talebinin, ilgili mevzuat ve özellikle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesi dikkate alınarak oluşturulması önem taşımaktadır.

Karar, mükellefler bakımından olumlu sonuçlanan vergi iadesi davalarında dahi faiz talebinin ayrı bir risk alanı oluşturabileceğini göstermektedir. Bu yönüyle karar, hem dava dilekçelerinin hazırlanmasında hem de istinaf stratejisinin belirlenmesinde faiz talebinin kapsamına ilişkin daha özenli ve ölçülü bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Konu hakkında detaylı bilgi almak isterseniz, info@berkerberker.com adresinden uzman ekibimize ulaşabilirsiniz.